هر آنچه در مورد طرحواره شکست باید بدانید!

هر آنچه در مورد طرحواره شکست باید بدانید!
لوگو جوونه

نویسنده: جوونه

تاریخ: 7 بهمن 1402

گاهی اوقات دریافت پیشنهاد یک مسئولیت باعث احساس ترس از شکست در پایان کار شده و مانع از قبول آن مسئولیت می‌شود. این ترس می‌تواند از پیشرفت شما در کار و زندگی جلوگیری کند؛ بنابراین باید علت و ریشه این ترس که به آن طرحواره شکست می‌گویند به‌صورت علمی بررسی شود.

در این مقاله از جوونه به بررسی طرحواره شکست، علائم و نشانه های آن، علل ایجاد این طرحواره و یکارائه یک راهکار برای درمان طرحواره شکست خواهیم پرداخت. اگر پاسخ سوال خود را از این مقاله دریافت نکردید، می توانید سوال خود را در قسمت کامنت ها با کارشناسان جوونه به اشتراک بگذارید تا در سریع ترین زمان ممکن به شما پاسخ داده شود. با ادامه این مقاله همراه باشید!

طرحواره شکست چیست؟

ممکن است از دوران کودکی این حس در باور شما شکل گرفته باشد که «قدرت انجام کاری را ندارید»، «ممکن است کاری را شروع کنید ولی نمی‌توانید آن را به پایان برسانید»، «فعالیتی را آغاز کرده‌اید؛ اما نتیجه کار ناامیدکننده خواهد بود» و… . شاید جمله «تو نمی‌توانی» مدام در ذهنتان تکرار می‌شود. این افکار نشانه چیست‌‌؟

طرحواره شکست جواب این سؤال است. بر اساس این طرح شما باور دارید که فرد بی‌استعدادی هستید. برای انجام هر کار خود را با دیگران مقایسه کرده و تصور می‌کنید درصد موفقیت‌ آن‌ها همیشه از شما بیشتر است. ساختار این حالت روحی باعث می‌شود ترس از شکست، قدرت و انگیزه شروع کار را از شما بگیرد یا برعکس، به صورتی که انجام یک فعالیت را به صورت افراطی دنبال می‌کنید.

در واقع می‌توان گفت نتیجه به تله افتادن در این طرحواره ایجاد یک زندگی کسالت‌آور است؛ زیرا تنها انجام بعضی از کارهای بسیار ساده روزانه را می‌پذیرید، درحالی‌که پتانسیل و توانایی‌تان بسیار بیشتر است. این کار به تدریج موجب افسردگی و ناامیدی شما از زندگی و محیط اطراف خواهد شد.

مطالعه بیشتر: برای کسب اطلاعات بیشتر می توانید مقاله “انواع طرحواره ها در روانشناسی” را بخوانید.

علائم و نشانه های طرحواره شکست

علائم و نشانه های طرحواره شکست

چطور مطمئن شوم که به این حالت روحی مبتلا هستم یا خیر؟ ممکن است شک کنید که آیا شما نیز در تله این بیماری گرفتار شده‌اید؟! برای پاسخ‌گویی به این سؤال می‌توانید علائم افراد مبتلا را با رفتارها و احساسات خود مقایسه کنید. این علائم با توجه به محیط و طرز زندگی افراد می‌تواند متفاوت باشد. در ادامه به بعضی از این علائم اشاره می‌کنیم.

عدم عزت‌نفس

یکی از علائم طرحواره شکست احساس عدم اعتمادبه‌نفس است. در این شرایط شما اعتمادبه‌نفس کافی برای انجام فعالیت‌هایی که حق طبیعی‌تان محسوب می‌شود را ندارید. به طور مثال در مدرسه نمی‌توانید درباره درسی که در آن مشکل دارید از معلمتان سؤال بپرسید و رفع اشکال کنید؛ زیرا فکر می‌کنید فرد نادانی هستید که هیچ چیز را نمی‌فهمد و پرسش از معلم اشتباه و بیهوده است.

احساس خود کم‌بینی و حقارت

شما استعداد و توانایی‌هایی زیادی دارید اما بدون توجه به آن‌ها فقط به نقاط ضعف خود فکر می‌کنید. این کار باعث می‌شود خود را پایین‌تر و ضعیف‌تر از اعضای خانواده، دوستان و همکاران ببینید. به طور مثال به خودتان اجازه نمی‌دهید از رئیستان درخواست ترفیع کنید، در رقابت‌های مدرسه و انجام کارهای گروهی و… برای کسب رتبه و جایگاه بالاتر شرکت نمی‌کنید؛ چون خود را لایق آن جایگاه نمی‌دانید.

احساس شرمندگی

یکی دیگر از علائم طرحواره شکست مربوط به ‌احساس شرمندگی است. این حس موجب می‌شود برای انجام کوچک‌ترین خطا مانند ریختن یک لیوان آب روی میز، چندین مرتبه از طرف مقابل عذر‌خواهی کنید؛ چون احساس یک گناهکار بزرگ را دارید.

بی‌انگیزه شدن

انگیزه خود را برای یک شروع تازه یا به اتمام رساندن کاری که موظف به انجام آن هستید از دست داده‌اید. قصد شروع یک فعالیت را دارید اما با بهانه‌های مختلف این کار را عقب می‌اندازید. به طور مثال به هر دلیلی در کاسبی‌تان دچار شکست شده‌اید، این حالت روحی انگیزه شروع دوباره را از شما گرفته است. در دوران تحصیل (مدرسه یا دانشگاه) چون فکر ‌می‌کنید استعداد یا قدرت درک دروس را ندارید، تحصیلتان را نیمه‌کاره رها می‌کنید.

عدم اتکابه‌نفس

طرحواره شکست باعث شده ابتکار عمل و قدرت اتکابه‌نفستان را از دست بدهید. در این شرایط ایده‌های خود را درباره کار و زندگی سرکوب می‌کنید، در‌صورتی‌که مانند یک ربات نظریات و دخالت‌های دیگران را درباره کار و زندگی‌تان می‌پذیرید؛ زیرا باور دارید توان تصمیم‌گیری درست را ندارید.

احساس نارضایتی

ممکن است شما در ظاهر فرد بسیار فعالی باشید و در زمینه‌های گوناگون موفقیت‌های زیادی کسب کرده‌اید، اما نسبت به عملکرد خود احساس رضایت ندارید. از موفقیت‌هایی که به دست ‌می‌آورید خوشحال نمی‌شوید، در‌حالی‌که دیگران برای ‌جایگاه فعلیتان حسرت ‌می‌خورند. در واقع ساختار طرحواره شکست در باور شما موجب شده تصور کنید فرد لایق و باکفایتی نیستید و موفقیت‌هایتان پوچ و بیهوده است.

اگر به مشاوره و تراپی نیاز داری، ما میتونیم مناسب‌ترین رویکرد و تراپیست رو بهت معرفی کنیم. کافیه فرم زیر رو پر کنی!

اگر به مشاوره و تراپی نیاز داری، ما میتونیم مناسب‌ترین رویکرد و تراپیست رو بهت معرفی کنیم. کافیه فرم زیر رو پر کنی!

علل ایجاد طرحواره شکست در افراد

علل ایجاد طرحواره شکست در افراد

طرحواره شکست یک حالت و بیماری روحی است که بر اثر رفتار نادرست اطرافیان یا شرایط محیطی در دوره‌های مختلف زندگی برایتان ایجاد می‌شود. این مشکل یک بیماری ارثی نیست و نمی‌تواند به‌صورت ژنتیکی از والدین به شما منتقل شود. بر اساس آمارهای به‌دست‌آمده در علم روان‌شناسی عوامل مختلفی می‌توانند پایه‌گذار این طرحواره ذهنی در باور شما باشند. در ادامه به بررسی این عوامل می‌پردازیم.

تحقیر و تمسخر

گاهی اوقات به دلایل مختلفی در انجام یک فعالیت گروهی یا فردی با شکست مواجه می‌شوید. در این شرایط ممکن است از طرف کسانی که انتظار ندارید مانند اعضای خانواده، دوستان، هم‌گروهی‌تان و… مورد تحقیر و تمسخر قرار بگیرید. این دلایل می‌توانند کسب نمره پایین در دروس، شکست در یک پروژه کاری به دلیل کم‌کاری و… باشند.

موفقیت والدین

موفقیت یکی از والدین یا هر دو می‌تواند زمینه‌ساز طرحواره شکست در باور‌تان شود. در این حالت تصور می‌کنید باید استعدادهای والدین به دلیل رابطه خونی به شما منتقل شده و فعالیت‌هایی که آن‌ها با چندین سال تمرین، تجربه، آزمون و خطا کسب کرده‌اند را به‌آسانی انجام دهید. درصورتی‌که این تصور اشتباه است و شکست خوردن در انجام فعالیت موردنظر پایه‌گذار این طرحواره در باورتان خواهد شد.

بی‌نظمی

گاهی دیده می‌شود که والدین به دلیل محبت زیاد به فرزندان، بی‌توجهی، ناآگاهی از اصول تربیت کودکان و… نسبت به تربیت فرزندان خود رسیدگی و سخت‌گیری لازم را انجام نمی‌دهند. این کار باعث می‌شود از کودکی با اصول رعایت نظم و مسئولیت‌پذیری آشنا نشوید؛ در نتیجه اموری که در مدرسه، محل کار یا خانواده به شما محول می‌شود را به درستی انجام نداده و منجر به شکست آن می‌شوید. این شکست‌های پی‌در‌پی به مرور موجب ناامیدی و افسردگی‌تان خواهند شد.

انتقاد و سخت‌گیری والدین

سخت‌گیری بیش از حد والدین یکی‌ دیگر از دلایل ایجاد طرحواره شکست در باورتان است. در این وضعیت پدر و مادر یا یکی از آن‌ها، انتظار بیش از حد از شما دارند. در مسائل مختلفی چون انجام امور مدرسه، موفقیت در دانشگاه و… تنها به ایراد کار و نقاط ضعفتان توجه می‌کنند. در انجام هر کاری با انتقاد و عیب‌جویی آن‌ها روبه‌رو شده و به مرور زمان اعتمادبه‌نفس خود را از دست می‌دهید.

انتظارات بیش از حد خانواده

عدم شناخت و ناآگاهی اعضای خانواده از توانایی‌ها و استعدادهای شما می‌تواند باعث انتظار بیجای آن‌ها شود. والدینتان می‌خواهند کارهایی را انجام دهید که شما استعداد و علاقه‌ای به ‌آن کار ندارید. در واقع آن‌ها انتظار دارند خواسته‌هایشان را شما عملی کنید. این انتظار که با یک فشار روحی و روانی همراه است در کنار عدم علاقه و استعداد شما درصورتی‌که منجر به شکست شود، اثرات مخربی بر ضمیر ناخودآگاهتان برجای می‌گذارد.

تفاوت سطح اجتماعی

عواملی مانند میزان تحصیلات، درآمد ماهانه، محل زندگی و… باعث به وجود آمدن طبقات اجتماعی مختلف می‌شود. این مسئله یکی از دلایل ایجاد طرحواره شکست در ذهن افراد است. اگر از طبقه اجتماعی متوسط یا پایینی باشید با ورود به جمعی که از قشر بالای جامعه به حساب می‌آیند، ممکن است احساس عدم‌ اعتمادبه‌نفس، خجالت و… را تجربه کنید. ادامه‌دار شدن این دسته احساسات می‌تواند باعث ایجاد این طرحواره در باورتان شود.

بی‌توجهی والدین

رفتار والدین در دوران کودکی با فرزند خود بسیار مهم است؛ زیرا در سنین بزرگسالی‌تان تأثیر می‌گذارد. اگر در کودکی از سمت والدین خود مورد بی‌توجهی قرار گرفته باشید، چه عمدی باشد و چه غیرعمدی، تفاوتی ندارد؛ اما در ضمیر ناخودآگاه شما تأثیر منفی خواهد داشت. این نوع رفتار والدین باعث می‌شود شما احساس کنید فرد مهمی نیستید، ارزش اینکه کسی برایتان وقت بگذارد را ندارید. این احساس به تدریج اعتماد به نفستان را تخریب می‌کند.

اختلال ADHD

اختلال ADHD که منظور از آن اختلال کمبود توجه و بیش‌فعالی است، یکی دیگر از عوامل ایجاد طرحواره شکست در ذهنتان خواهد بود. این بیماری با ایجاد اختلال در عملکرد بدن باعث بروز رفتارهایی مانند بی‌توجهی، بی‌احتیاطی و یک‌سری علائم دیگر می‌شود. اگر والدینتان از ابتلای شما به این بیماری آگاه نباشند با رفتارهایی چون پرخاشگری، انتقاد کردن، بی‌توجهی و… می‌توانند باعث بروز این طرحواره در ضمیر ناخودآگاهتان شوند.

یک روش درمانی طرحواره شکست

یک روش درمانی طرحواره شکست

احساسات تأثیر بسیار زیادی روی زندگی انسان دارد. روزهایی که بی‌حوصله و ناامید هستید به طور معمول حوصله انجام هیچ کاری را ندارید. برعکس زمانی که خوشحال و پرانرژی هستید با رفتار خود به دیگر اعضای خانواده نیز انرژی می‌دهید؛ بنابراین درمان این طرحواره که احساس ناامیدی و افسردگی را در ضمیر ناخودآگاهتان پرورش می‌دهد ضروری است. روش درمان این طرحواره به صورت زیر است:

فهرست‌نویسی

اولین قدم برای درمان طرحواره شکست مربوط به فهرست‌نویسی است. یک فهرست کامل بنویسید که شامل تمام مهارت‌های فردیتان باشد. پس از این کار نوبت به تهیه فهرست دوم است. در این فهرست باید موفقیت‌های حاصل از مهارت‌های ذکر شده در لیست اول را بنویسید. این دو فهرست، دو مدرک منطقی از توانایی‌های شما است.

تعیین هدف

در مرحله دوم لازم است یک‌سری هدف در دو دسته بلندمدت و کوتاه‌مدت برای خود مشخص کنید. این اهداف باید با جدیت دنبال شوند تا به نتیجه برسند. یکی از راه‌های رسیدن به موفقیت تمرکز بر روی هدف اصلی و کاهش توقعات بی‌مورد است. رعایت این اصل می‌تواند خطر را شکست را کاهش دهد.

عصبانی و ناامید نشوید

ممکن است در طول دوره درمان طرحواره شکست با افراد و یا شرایطی روبه‌رو شوید که دوباره حس ناامیدی و شکست را در شما تقویت کند. در این شرایط عصبانی نشوید، بلکه با ترک محیط، نفس عمیق کشیدن و دیگر راه‌های کاهش استرس، آرامش خود را حفظ کنید.

دوری از رفتارهای قبلی

لیستی از رفتارها و عادت‌های قبلی خود تهیه کنید. به طور معمول این رفتارها شامل تسلیم شدن، جبران بیش از حد و اجتناب کردن از انجام کار است. سعی کنید این رفتارها را به طور کامل ترک یا در حد اعتدال انجام دهید. به‌هیچ‌عنوان در راه رسیدن به هدف تسلیم نشوید و با مشکلاتتان مواجه شوید.

خود را باور کنید

لازم است درک کنید که طرحواره شکست تنها یک حس اشتباه است که بر اثر تلقین و تکرار به ملکه ذهنتان تبدیل شده است. این باور غلط را با تکرار جمله «من می‌توانم»، مرور روزانه فهرست مهارت‌های خود و… از بین ببرید. رسیدن به نتیجه دلخواه درباره اولین هدفی که تعیین کرده‌اید، می‌تواند اولین پله موفقیت در این درمان محسوب شود.

توجه: مراجعه به یک درمانگر متخصص بهترین و مطمئن ترین روش برای درمان طرحواره شکست می باشد. جوونه با دارا بودن بیش از 50 درمانگر متخصص در زمینه مشاوره آنلاین به مراجعان و کاربران خود خدمات ارائه می دهد.

تأثیر طرحواره شکست بر زندگی فرد

علائمی که طرحواره شکست در باور و روان شما دارد باعث انجام یک سری رفتارهای خاص می‌شود. شناخت این رفتارها می‌تواند به درمان هرچه سریع‌تر این حس ناراحت‌کننده کمک کند. بعضی از این رفتارها شامل موارد زیر است:

دوری از روابط اجتماعی

علائم این بیماری باعث می‌شود به سمت افراد موفق جذب شوید. برای مدتی از دوستی و رفت‌و‌آمد با این دسته افراد، احساس انگیزه و امید خواهید داشت، اما بعد‌ از گذشت مدتی موفقیت و پیشرفت این افراد باعث ایجاد حس افسردگی و ناامیدی در باور شما می‌شود؛ در نتیجه از برقراری روابط اجتماعی دوری خواهید کرد.

تسلیم شدن

در برابر کوچک‌ترین مشکلات تسلیم می‌شوید؛ چون تصور می‌کنید قدرت مقابله با مشکلات را ندارید، در‌حالی‌که استعداد و هوش بالایی را به خود اختصاص داده‌اید. در این شرایط بدون آنکه مشکل ایجاد شده را بررسی کنید و به دنبال راه‌حل مناسبی باشید، تسلیم می‌شوید.

عدم قبول مسئولیت

علائم طرحواره شکست مانند حس عدم اعتماد‌به‌نفس، بی‌انگیزه بودن، ترس از شکست و… باعث می‌شود از قبول مسئولیت‌های کاری و مهم، مقابله با چالش‌های زندگی یا حتی شرکت در بازی‌های گروهی اجتناب کنید؛ زیرا باور دارید فرد بی‌استعدادی هستید و نتیجه کاری که برعهده می‌گیرید شکست خواهد بود.

سخن آخر

افراد زیادی در جامعه به دلیل کمبودهای دوران کودکی، سرخوردگی و تحقیر شدن در سنین خاص مانند نوجوانی و دیگر شرایط مشابه، دچار عدم اعتمادبه‌نفس و احساس حقارت می‌شوند. اگر این تحقیرها در اثر یک شکست باشد، باعث ماندگار شدن این خاطر در ضمیر ناخودآگاهتان شده و به مرور زمان موجب ترس از قبول مسئولیت و شروع یک کار تازه می‌شود.

همان‌طور که گفته شد طرحواره شکست نامی است که برای این حالت روحی انتخاب شده است. ما در این مقاله تلاش کرده‌ایم این مشکل روحی را از ابعاد مختلف معرفی کنیم و در این راستا به عوامل ایجادکننده این طرحواره، علائم نشان‌دهنده این مشکل و یکی از روش‌های درمان آن اشاره کنیم. همچنین برای مطالعه بیشتر در مورد طرحواره شکست، میتوانید به منابع زیر (انگلیسی زبان) مراجعه کنید:

Six Signs of Failure Schema

?What Is the Failure Schema

دنبال تراپیست میگردی؟

ما کمکت می‌کنیم که با توجه به نیازت، متخصصی که دنبالشی رو پیدا کنی. فقط کافیه فرم زیر رو پر کنی!

مجله جوونه

مجله جوونه، یادگیری بی حد و مرز

Line
دیدگاه خود را بنویسید